Imigranci

Włochy dopiero w latach 80. XX wieku stały się krajem będącym celem wielu imigrantów. Obecnie nielegalna imigracja stanowi duży problem dla rządu włoskiego, bowiem kraj ten posiada linię brzegową o długości 7600 km, którą trudno jest zupełnie uszczelnić. Każdego roku przybywają tutaj tysiące imigrantów z Afryki, Chin, Indii, Turcji, Filipin, Albanii i innych. Dziesiątki ludzi ginie podczas ciężkiej morskiej przeprawy. W samym roku 2005 do Włoch przybyło około 1 miliona nielegalnych imigrantów. W sumie na wyżej wymienione państwa przypada 38% spośród ogółu przyznanych pozwoleń na stały pobyt.

Duży wpływ na liczbę imigrantów przybywających do Włoch mają uchodźcy; takie wydarzenia jak konflikty na Bałkanach czy w basenie Morza Śródziemnego nie pozostają bez wpływu na ruchy imigracyjne. W 2005 roku zanotowano 95 500 wniosków o azyl. W obecnych czasach coraz większy napływ ludności napływa tutaj z takich krajów jak: Afganistan, Iran czy Irak. Oczywistym wydaje się fakt, iż sprawa imigracji legalnej i nielegalnej będzie ciągle powracać, ponieważ mimo że obecnie imigranci stanowią około 2,5% społeczeństwa włoskiego, ich liczba ciągle rośnie. W 2007 włoski rząd oszacował, że w kraju żyje już ponad 1 milion muzułmanów. Innymi licznymi grupami imigrantów mieszkających we Włoszech są: obywatele dawnej Jugosławii (800 tys.), Albańczycy (~500 tys.), Azjaci (360 tys.), Rumuni (320 tys.), ludność z Europy Wschodniej (300 tys.), ludność z Ameryki Południowej (280 tys.), Afrykanie (220 tys.), Francuzi (180 tys.), Chińczycy (140 tys.), Ukraińcy (107 tys.), Niemcy (100 tys.), Polacy (60 tys.) oraz pozostałe grupy ludzi, których liczba ogółem szacowana jest na około 270 tys.

Sport

Długa linia brzegowa Włoch sprawia, że Italia to doskonałe miejsce do uprawiania sportów wodnych - pływania, windsurfingu, żeglowania czy nurkowania. Na pólnocy, w górach można też wybrać się na spływ kajakowy lub pontonowy, gwarantujący wiele emocji i zabawy. Natomiast zimą we Włoszech z powodzeniem można uprawiać narciarstwo lub snowboard. Najpopularniejsze włoskie kurorty narciarskie to Sestriere i Bardonecchia w Piemoncie, Cervinia i Courmayeur w Val d'Aosta oraz Val Gardena i Val di z najbardziej ekskluzywnym i znanym kurortem, Cortina d'Ampezzo. Bardziej na południu narciarstwo można uprawiać w małych ośrodkach Abetone i Amiata w Toskanii, Monte Vettore w Marche, Gran Sasso i Maiella w Abruzzo oraz na Etnie na Sycylii.
Najpopularniejsze ośrodki narciarskie:
Trentino
- Madonna di Campiglio i Pinzolo
- Val di Sole
Lombardia/Piemont/Aostatal - Livigno
- Bormio
Sudtirol - Solda
- Maso Corto

Literatura

Początki literatury wł. są stosunkowo późne, długo bowiem trwała tradycja staroż. Rzymu; stopniowo jednak z różnych elementów powstało nowe społeczeństwo, które pragnęło wypowiadać się własnym językiem; w różnych częściach kraju dążności te doszły do głosu, pobudzane przykładem sąsiadów: Prowansji i Francji. Na dworze Hohenstaufów grono poetów połączyło się w sycylijską; szkołę poetycką (XIII w.), uprawiającą różne formy pieśni lirycznej; pojawił się sonet. Na terenie Umbrii, w kręgu franciszkańskim (św. Franciszek z Asyżu), rel. poezja, śpiew, misteria i dialog dram. (lauda) zwracały się do ludu. Pierwszym wybitnym, prawdziwie oryginalnym prądem lit., z ośr. w Bolonii i Florencji, stał się dolce stil nuovo (na przeł. XIII i XIV w.). Wiek XIV (trecento) był pierwszą klas. epoką literatury wł.; trójka wielkich pisarzy zyskała nie tylko nar., ale i powszechne znaczenie; Dante Alighieri w Boskiej Komedii stworzył potężną syntezę średniowiecza; F. Petrarca ustalił kanon liryki osobistej i patriotycznej, a zarazem otworzył poczet znakomitych humanistów rozmiłowanych w pięknie antyku; G. Boccaccio dał noweli kształt artyst., który służył jako wzór pokoleniom następców. Wiek XV (quattrocento) był przede wszystkim epoką humanistów starających się zebrać i ożywić ocalałe zabytki antyku; Florencja Medyceuszów, zwłaszcza pod rządami Wawrzyńca Wspaniałego, wyróżniała się zarówno kulturą filoz. (Akad. Platońska), jak i lit. (w poezji: A. Poliziano, L. Pulci); związana z Wenecją Padwa, jak poprzednio Bolonia, ściągała na uniw. przybyszów z wielu krajów; ważna rola kult. przypadła też innym ośr., jak Ferrara pod władzą rodu d’Este (M. Boiardo, L. Ariosto) lub Neapol (G. Pontano, I. Sannazaro). Wiek XVI (cinquecento) to okres największej dojrzałości renesansu wł., a zarazem jego schyłku; poezja Ariosta, którą charakteryzowała swobodna gra wyobraźni, ustąpiła miejsca twórczości T. Tassa; wielką rolę odgrywali prozaicy — byli wśród nich znakomici pisarze polit. i historycy (N. Machiavelli, F. Guicciardini), moraliści (B. Castiglione), satyrycy i polemiści (P. Aretino); także mistrzowie malarstwa i rzeźby świetnie władali piórem, np.: Leonardo da Vinci, Michał Anioł, B. Cellini; powstały formy teatr., które zyskały długotrwałe powodzenie w całej Europie: commedia dell’arte (poł. XVI w.) i opera włoska (ok. 1600). Literatura baroku (XVII w., seicento) nie dorównywała innym dziedzinom ówczesnej sztuki wł.; poezja, reprezentowana gł. przez G. Marina, dążyła nade wszystko do zadziwienia czytelnika kunsztownością stylu (marinizm); jedynie w prozie nauk ścisłych panowała prostota (Galileusz). Oświecenie (XVIII w., settecento), pozostające pod silnym wpływem myśli fr., podjęło walkę ze spaczeniami smaku artyst.; rzymska Arcadia, skłonna do banalnej idylli, torowała jednak drogę klasycyzmowi, w którym najwyższy wówczas poziom reprezentowała poezja G. Pariniego i V. Montiego; w dziedzinie teatru znaczenie eur. osiągnęli: P. Metastasio (dramat muz.), C. Goldoni (komedia) i V. Alfieri (tragedia).

Kilka dziesiątków lat XIX w. wypełniały we Włoszech walki o zjednoczenie i niepodległość kraju, co znalazło wyraz w twórczości lit.; U. Foscolo, żołnierz i emigrant, zespolił w swych utworach poetyckich tradycje klasycyzmu z uczuciowością romantyka; przeniknięta pesymizmem liryka G. Leopardiego stanowiła najwyższe osiągnięcie poezji wł. XIX w.; czołowe miejsce wśród wł. romantyków zajmował A. Manzoni; pierwszy okres istnienia zjednoczonych Włoch znalazł odbicie w obywatelskiej poezji G. Carducciego; weryzm osiągnął szczyt w realist. prozie G. Vergi. Na przeł. XIX i XX w. bardziej osobisty charakter miała liryka G. Pascolego i przepojona zmysłowym odczuciem świata poezja G. D’Annunzia; silne piętno na całym życiu umysłowym kraju wycisnęła na pocz. XX w. filozofia i działalność kryt. B. Crocego; futuryzm (F.T. Marinetti), pierwszy awangardowy prąd poet., zerwał z tradycją i znalazł następnie sprzymierzeńca w faszyzmie; powieści A. Fogazzara i G. Deleddy, podobnie jak przepojona pasją polemiczną twórczość G. Papiniego, zyskały uznanie również u obcych; w teatrze sukces świat. osiągnął relatywizm L. Pirandella; w okresie międzywojennym rozwinął się hermetyzm (G. Ungaretti, E. Montale, S. Quasimodo). Silny wpływ na życie intelektualne Włoch miały czasopisma lit., zwłaszcza florenckie — „La Voce” (1908–14) i „La Ronda” (1919–23) oraz rzymskie — „Solaria” (1926–34); nie występowały one ze sprecyzowanym programem, lecz skupiały wokół siebie grupy pisarzy i tworzyły znaczące środowiska lit.; „La Voce”, przechodząc różne fazy, poszukiwało kierunków odnowy literatury, w „La Ronda” dominowały tendencje formalistyczne, „Solaria” propagowała literatury obce, publikowała utwory pisarzy wł., ocenianych jako zjawiska wybitne (I. Svevo), skupiała zwłaszcza przeciwników faszyzmu. Po II wojnie świat. pojawił się nurt neorealizmu (F. Jovine, C. Levi, P.P. Pasolini, E. Vittorini); do wybitnych przedstawicieli bujnie rozwijającej się prozy wł. należą: G. Bassani, D. Buzzati, I. Calvino, C. Cassola, C.E. Gadda, N. Ginzburg, G. Manganelli, E. Morante, A. Moravia, G. Morselli, A. Palazzeschi, C. Pavese, G. Piovene, V. Pratolini, I. Silone, L. Sciascia; osobnym zjawiskiem stała się odkryta 1958 jedyna powieść G. Tomasiego di Lampedusy Lampart; na pocz. lat 60. uformowała się tzw. grupa 63 (m.in. E. Sanguineti oraz słynny semiotyk U. Eco, później autor prozy o świat. rozgłosie), reprezentująca tendencje neoawangardowe, ujawniające się zwłaszcza w poezji i eseistyce (publikacje w piśmie „Il Verri”, zał. 1956 przez estetyka L. Anceschiego); tematem dominującym w prozie stała się w tym okresie sytuacja człowieka w uprzemysłowionym świecie (G. Parise, P. Volponi); w dziedzinie powojennego teatru sławę zdobyli m.in.: U. Betti, E. De Filippo, D. Fo. Ważnym elementem życia kulturalnego Włoch są nagrody lit., budzące żywe emocje zarówno wśród pisarzy, jak i czytelników; do najważniejszych należą Strega, Campiello i Viareggio.

Muzyka

Włoska muzyka, charakterystyczna dla włoskiej twórczości różnorodność nurtów muzycznych wpłynęła istotnie na rozwój muzyki europejskiej.W ośrodku rzymskim od IV w. kształtował się jednogłosowy śpiew liturgiczny, którego kodyfikacji dokonał na przełomie VI i VII w. papież Grzegorz I (chorał gregoriański). We Włoszech powstała również jego odmiana zwana chorałem ambrozjańskim.Na przełomie XIII i XIV w. tworzono hymny religijne - tzw. laudi spirituali. Rozwój muzyki wielogłosowej zaznaczył się w XIV w., działali wówczas: Jacopo da Bologna, Giovanni da Cascia, Piero di Firenze, F. Landino (twórca wokalnych ballad) oraz Johannes Ciconia (na przełomie XIV i XV w.).Muzyka włoska XX w. to m.in. dzieła symfoniczne - O. Respighi, A. Casella (1. połowa XX w.), twórczość awangardowa inspirowana techniką dodekafoniczną (G. Petrassi, L. Dallapiccola) i serializmem (L. Nono, L. Berio, B. Maderna). Komponowali wówczas: F. Donatoni, N. Castiglioni, S. Bussotti, V. Fellegara, D. Guaccero, G. Manzoni, S. Sciarrino, G. Sinopoli.

muzyka renesansu

W muzyce włoskiego renesansu rozwijały się wokalne formy religijne (motet, msza) oraz gatunki wokalnej muzyki świeckiej: villanella, madrygał, canzonetta, canti carnascialeschi (pieśni karnawałowe).Do wybitnych kompozytorów tego okresu należeli: J. Arcadelt, Ph. Verdelot, C. Gesualdo da Venosa, O. di Lasso, C. Festa, C. de Rore, L. Marenzio, G. P. da Palestrina (chóralna muzyka religijna). Styl polichóralny reprezentowali przedstawiciele szkoły weneckiej: A. Willaert, A. Gabrieli, C. Merulo, szkoła ta zapoczątkowała również rozwój muzyki instrumentalnej (toccata, ricercar, canzona).

muzyka religijna

Muzykę religijną w XVII w. komponowali m.in. G. Carissimi, L. Rossi, M.A. Cesti, A. Stradella, G. Legrenzi. Twórcy muzyki instrumentalnej: G. Frescobaldi, B. Marini, S. Rossi, G. Torelli, G.B. Vitali. Powstały wówczas gatunki sonaty (solowa, triowa oraz tzw. sonata a quattro).Na przełom XVII i XVIII w. przypada działalność kompozytorów szkoły neapolitańskiej (A. Scarlatti, N. Porpora, G.B. Pergolesi, N. Jommelli, N. Piccinni, B. Galuppi, A. Sacchini, G. Paisiello, D. Cimarosa), którzy wprowadzili partie wokalne o wirtuozowskim charakterze, różne formy arii i opery (m.in. seria i buffa).Okres późnego włoskiego baroku reprezentowali twórcy muzyki skrzypcowej: G. Tartini i G.B. Veracini. Gatunek concerto grosso rozwinęli: A. Corelli, A. Vivaldi, G. Torelli, solowy koncert instrumentalny z orkiestrą - A. Vivaldi, sonatę klawesynową - D. Scarlatti.

muzyka operowa

Okres romantyzmu w muzyce włoskiej zdominowany był przez operę. Komponowano dzieła nawiązujące do wywodzącego się ze szkoły neapolitańskiej stylu belcanto - V. Bellini, G. Donizetti, G. Rossini, G. Verdi.Dalszy rozwój opery przejawił się w twórczości kompozytorów związanych z nurtem werystycznym: P. Mascagniego, R. Leoncavalla, G. Pucciniego, U. Giordana i F. Cilei. W XX w. opery komponowali: G.F. Malipiero, I. Pizzetti, G.C. Menotti.

Claudio Monteverdi Isabella Colbran

Kultura

Włochy są krajem prawie jednonarodowościowym. Jedynie pewne wymieszanie kultur można zauważyć na terenach przygranicznych w północnej części kraju, gdzie oprócz włoskiego obowiązują języki słoweński lub francuski (w zależności od graniczącego państwa). Odrębnością odznaczają się zwłaszcza wyspy, a mieszkańcy Sardynii uważani są przez niektórych za odrębny naród. Jednak to właśnie Sardynia była inicjatorką zjednoczenia kraju w XIX wieku.

Rytm życia rodzinnego wyznaczony jest przez zwyczaje i tradycje religijne. Nie ma tu jednak zbyt wielu świąt ogólnonarodowych, za to jest bardzo dużo świąt lokalnych, które obchodzone są niezwykle hucznie. Najczęstszą okazją są dni patronów miejscowości. Podczas wszystkich świąt najbardziej rozpowszechnioną tradycją są procesje. Obnoszone są wtedy relikwie i podobizny świętego. Całości towarzyszy wrzawa, muzyka oraz występy, przypominające spektakl teatralny. Największe uroczystości obchodzone są podczas Wielkanocy, począwszy od Wielkiego Piątku. Wówczas to procesje przemierzają ulice i obnoszą figury ukrzyżowanego Chrystusa. Wśród uczestników wyróżniają się zakapturzone postacie w habitach, śpiewające pokutne pieśni.

Uroczystości te odbywają się one głównie na zachodnim wybrzeżu Sycylii oraz w miastach południa, np. w Tarencie, Reggio. Natomiast w Wielką Sobotę przez ulice Nocera Tirinesa w Kalabrii przechodzi procesja biczowników.

Przed Bożym Narodzeniem w Neapolu odbywają się targi szopek. Tradycja żywej szopki pochodzi od św. Franciszka z Asyżu, który jako pierwszy ją zainicjował.

Obchodzi się tu również dzień Wszystkich Świętych. Zwyczaje nakazują, aby w ten dzień dzieci otrzymywały prezenty od rodziców w imieniu zmarłych krewnych.

Słynny jest również karnawał w Wenecji, który trwa przez pięć dni przed Środą Popielcową. Jest to wielka parada kostiumów i ręcznie wykonywanych masek. Na ten tydzień przyjeżdża do Wenecji wielu turystów, których głównym celem jest uczestniczenie w tych uroczystościach.

Pomimo że Włochy są państwem praktycznie jednonarodowościowym, częściej odczuwane jest ich przywiązanie do danego regionu niż do całego kraju. Odmienność poszczególnych regionów przejawia się w lokalnych tradycjach kulturowych, standardzie życia, dialektach, a także w krajobrazie.

Kultura i tradycja artystyczna Włoch wywarła ogromny wpływ na sztukę i kulturę innych krajów Europy. Niemal każdy zna takie nazwiska jak Leonardo da Vinci, Michał Anioł czy Botticelli.

Ich dzieła, często nawet nie kojarzone ze swoimi autorami, weszły na stałe do kanonu sztuki: "Mona Lisa", Kaplica Sykstyńska lub Pieta. Florencja, Rzym, Wenecja to miasta, do których zdąża wielu Europejczyków chcących poznać swoje kulturowe korzenie.

Gospodarka

Włochy są krajem wysoko rozwiniętym, jedną z europejskich i światowych potęg gospodarczych; 2007 wartość produktu krajowego wynosiła 1786 mld dolarów USA — 4. miejsce w Europie po Niemczech, Wielkiej Brytanii i Francji, 10. — w świecie; produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wg parytetu siły nabywczej 30,4 tys. dolarów USA (2007).

Włochy posiadają różnorodne, ale mało zasobne złoża surowców miner.; górnictwo odgrywa coraz mniejszą rolę w gospodarce z powodu wyczerpania wielu złóż bądź nieopłacalności wydobycia.

Użytki rolne zajmują 51,2% pow. kraju, w tym grunty orne i sady — 36,7% pow. (2002); struktura użytkowania ziemi jak również charakter produkcji rolnej i jej towarowość są zróżnicowane regionalnie; w strefie alp. dominują łąki i pastwiska, na Niz. Padańskiej — grunty orne i sady, w regionie apenińskim i wyspach — suche pastwiska i sady.

Włochy są jednym z gł. udziałowców handlu świat.; wartość eksportu 366,8 mld dol. USA, importu 379,7 mld dol. USA (2005). Eksport obejmuje gł. urządzenia elektryczne, środki transportu, chemikalia, wyroby przemysłu lekkiego (buty, tekstylia) i spoż. (wina, sery, owoce); import surowców miner. i paliw, chemikaliów, maszyn i środków transportu, artykułów spoż., tytoniu, drewna, bawełny; gł. partnerzy handl.: Niemcy, Francja, Hiszpania, W. Brytania.

HISTORIA WŁOCH

Pierwszymi ludami, które osiedliły się na Półwyspie Apenińskim byli Ligurowie. Jednak od VIII w. p.n.e. do największej potęgi doszli Etruskowie. Ich cywilizacja była zorganizowana na zasadzie podobnej do greckich miast - państw. W 509 r p.n.e.

Rzymianie wyzwolili się spod władzy etruskich królów i przyjęli republikańską formę rządów. Władza była podzieloną między dwóch konsulów, których wybierano na okres jednego roku.

Rzymianie wkrótce zjednoczyli lub podbili wszystkie plemiona półwyspu, a od III wieku p.n.e. rozpoczęli podbój sąsiednich krain basenu morza śródziemnego. Utworzenie tak wielkiego imperium opartego na pracy niewolniczej wymusiło zmianę organizacji zarządzania. Po okresie burzliwych walk wewnętrznych i wojnie triumwirów w I wieku p.n.e. władzę dyktatorską objął Juliusz Cezar.

Jego zamordowanie w 44 r. p.n.e. nie ocaliło republiki. Trzynaście lat później jedynym władcą został Oktawian August, ustanawiając pryncypat - rządy monarsze z zachowaniem pozorów rządów republikańskich. Okres jego panowania okazał się również szczytem potęgi imperium.

Jego późniejszemu rozkładowi nie mogły zapobiec reformy Dioklecjana i Konstantyna Wielkiego. Na nic zdało się wprowadzenie dominatu - władzy absolutnej, ani wprowadzenie chrześcijaństwa jako religii panującej.

Najazdy Gotów, Franków i Alemanów od połowy III w n.e. znaczyły początek upadku Imperium Rzymskiego. W 395 r. n.e. cesarstwo rozpadło się na wschodnie i zachodnie. Ostatni cesarz zachodniorzymski - pogardliwie przezwany Romulus Augustinus - został zdetronizowany w 476 r. Na półwyspie Apenińskim swoje państwo utworzyli Ostrogoci.

Choć cesarstwo formalnie przestało istnieć całe kolejne wieki miały zejść na walkach o jego spuściznę. Zwycięzcy przyjęli chrześcijańską religię i zachowali strukturę kościelną.

Gdy północ półwyspu zdominowali Longobardowie i zagrozili Rzymowi, jego biskup wezwał na pomoc germańskich Franków. Ich król Pepin Mały wyparł Longobardów i założył w 754 r. zaczątek Państwa Kościelnego.

Błogosławieństwo biskupa Rzymu, czyli papieża, było niezbędne Frankom dążącym do wzmocnienia swej władzy i odtworzenia cesarstwa. Otton I, król niemiecki, uważający się za spadkobiercę Cesarstwa Franków, podbił Rzym. Tu w 962 r. koronował się na Cesarza Rzymskiego Narodu Niemieckiego.

Druga połowa X w. XI w. miały zejść na nieustające walki i spory między cesarzem a papieżem o władzę zwierzchnią.

Spór osłabił władzę jednego i drugiego. Do potęgi zaczęły natomiast dochodzić morskie republiki kupieckie i komuny miejskie. Od XII w. we Włoszech zostało założonych około 200 miast - państw.

Mimo nieustannych walk między nimi w XIV i XV wieku przeżyły one okres niebywałego rozkwitu kultury. W ten sposób zainicjowały w Europie renesans czyli Odrodzenie.

Południe Włoch przeżywało jednak inne koleje losu. W IX wieku uległo najazdowi Arabów, później Normanów, w końcu znalazło pod panowaniem królów hiszpańskich.

Wiek XVI i XVII we Włoszech to okres ekonomicznego upadku. Dopiero pojawienie się Napoleona i upadek feudalizmu zainicjowało ruch zjednoczeniowy. Na nic zdały się postanowienia kongresu wiedeńskiego usiłującego zachować we Włoszech stare porządki.

Ruch narodowowyzwoleńczy - risorgimento - doprowadził ostatecznie (w latach 1860 - 71) do zjednoczenia Włoch pod berłem króla Wiktora Emanuela II.

Frustracja po I wojnie światowej doprowadziła we Włoszech do narodzin faszyzmu. W 1922 r. premierem Włoch został B. Mussolini. Zbieżność jego polityki z Hitlerem przyspieszyła wybuch II wojny światowej.

Obalenie Mussoliniego w 1943 postawiło Włochy w stan wojny z Niemcami. W walkach na froncie włoskim, istotną rolę odegrali Polacy, m.in. 18.05.1944 r. II Korpus Polski zdobył Monte Cassino, a dwa miesiące później wyzwolił Ankonę.

W 1946 r. Włochy zostały ogłoszone republiką. Od 1949 r. stały się członkiem NATO, a w 1957 były współzałożycielem EWG.